ادريسى در قرن ششم هجرى به همان مطالبى كه جغرافيادانان قبل از او دربارهء دمياط گفته‌اند ، اشاره دارد و از پارچه‌هاى زيبايى كه در آنجا بافته مىشود با نام دبيقى ( يا دبيطى ) ياد كرده است . « 1 » در 565 ق در روزگار خلافت عاضد لدين الله فاطمى و وزارت الملك الناصر صلاح الدين يوسف بن ايوب ، فرنگان به دمياط آمدند ؛ همراه آنان متجاوز از هزار و دويست كشتى بود . سپاهيان ( خليفه ) از قاهره خارج شدند در حالى كه هزينهء آنها متجاوز از 550 هزار دينار بود . جنگ پنجاه و پنج روز طول كشيد و جنگ سختى بود . « 2 » عامل دمياط در اين زمان شمس الخواص منكوبرس بود . صلاح الدين او را به اموال و سپاه يارى كرد . . . صلاح الدين از نور الدين محمود زنگى يارى خواست ؛ زيرا خود گرفتار مصر و شيعيان ( فاطمى ) آن سرزمين بود . نور الدين زنگى سپاهى به دمياط فرستاد و سپس خود نيز عازم دمياط شد و به بلاد فرنگان در سواحل شام رفت و در آنجا دست به قتل و غارت گشود ؛ چون فرنگان چنان ديدند ، دمياط را رها كرده ، به ديار خود بازگشتند . « 3 » بعدها ، فرنگان در 616 ق از طريق دريا به دمياط آمدند و پس از محاصره شهر ، سرانجام در آخر شعبان همان سال دمياط را تصرف كردند . « 4 » دو سال بعد ، مسلمانان راه را بر كشتى بزرگى كه پر از آذوقه و سلاح بود و به يارى فرنگان به سواحل مصر مىآمد بستند و هرچه داشتند به غنيمت گرفتند . فرنگان چاره‌اى نديدند و عاقبت از الملك الكامل و الملك الاشرف ايوبى امان خواستند و در اواسط 618 ق دمياط را بدون هيچ عوضى تسليم كردند و از آن پس ، اين شهر يكى از دژهاى استوار اسلام شد . « 5 » به نوشتهء ياقوت ، دمياط هوايى خوش دارد و محل توليد لباس شرابى رنگ گرانقيمت و فاخرى است . اين شهر يكى از مرزهاى اسلام به شمار مىآيد . در سمت شمال دمياط ، آب رود نيل به درياى نمك مىريزد ، در جايى كه به آن استوم گفته مىشود و پهناى آن حدود صد ذراع است و دو برج در دو سمت آن قرار دارد كه زنجيرى آهنى ميان آن دو

--> ( 1 ) . نزهة المشتاق ؛ ج 1 ، ص 338 . ( 2 ) . خطط مقريزى ؛ جزء 1 ، ص 600 . ( 3 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 3 ، ص 113 و ج 4 ، ص 433 - 434 و خطط مقريزى ؛ جزء 1 ، ص 600 . ( 4 ) . معجم البلدان ؛ ج 2 ، ص 474 و تاريخ ابن خلدون ؛ ج 4 ، ص 521 - 522 . ( 5 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 4 ، ص 529 .